SİNTİGRAFİ NEDİR?
Atom çekirdeğinin yaydığı ışınlar ve özellikle gamma ışınlarının tanı ve tedavi amacıyla kullanıldığı bilim dalı
nükleer tıp adını alır.
Yapay olarak elde edilen çok sayıda radyoizotop madde sayesdinde nükleer tıpta son yıllarda önemli gelişmeler kaydedilmiştir.Günümüde iyot ya da demir gibi maddelerin izotopları kolayca elde edilebilmekte,molekülün radyoaktif olarak işaretlenerek öteki moleküllerden ayırt edilenilir duruma getirilmesiyle çeşitli tanı olanakları sağlanmaktadır.
Böylece bir maddenin, kimyasal özellikleri tümüyle aynı olan,Öte yandan,atomlarındaki değişiklikler nedeniyle farklı fiziksel özelliklere sahip izotopu üretilerek,maddenin vücut içinde aynı merabolima olaylarına katılması sağlanmakta ve maddenin yaydığı ışınların yardımıyla biyolojik olayın nitelikleri ayrıntılarıyla incelenebilmektedir.
Bu yöntemle incelenen organın yapısının kağıda dökülmüş olduğu biçimi sintigrafi adını alır; bu döküm organın işleyişi hakkında bazı bilgiler verir.Merkezi sinir sistemi yıllardır beyindeki değişiklileri saptamak için kullanılan en iyi yöntem olan teknesyum 99 sintigrafisi tümör tanısında eşsiz bir araç olan bilgisayarlı tomografinin bulunuşundan sonra,ikinci plana itilmiştir.Bununla birlikte sintigrafi,bol damar içeren meninijiyom gibi tümörleri yüzde 100 doğru olarak saptayabilir.
Astrosi-tom yada beyne başka bir yerden metastazi gelmiş tümörlerin tanısında ise oldukca yetersiz kalmaktadır.
Sintigrafinin beyindeki tümörü saptama kapasitesi tümörün boyutlarına ve yerine bağlıdır.Tümörün çapı 2cm'den küçükse ya da tümör orta hatta ya da tabana yakınsa saptanması zorlaşır.Genel olarak sintigrafi tümörün varlığını yüzde 80 doğrulukla saptar.Beyindeki damar hastalıklarının akut evresinde çoğu zaman sintigrafiyle bir bulgu saptanamaz;Kanama ya da ; damar tıkanıklığı sonucunda gelişen enfarktüsün iyileşmeye başladığı ikinci ya da üçüncü haftadan sonra sintigrafide bazı bulgular ortaya çıkar,Bu nedenle söz konusu yöntem beyindeki damar hastalıklarının gidişinin izlenmesinde kullanılabilir.Ayrıca beyinde geçici is-kem(bölgesel kansızlık) krizinde damarlarda görülen ve klinik bulgulara neden olan geçici daralmalar,radyoizotop yöntemiyle ortaya çıkabilir;bu sırada bir hasar gelişmediğinden bilgisayarlı tomografide herhangi bir bulgu saptanamaz.Bu durumlarda sintigrafi de olguların ancak yüzde 60'ında sonuç verir.Kan-beyin engelinin zedelendiği iltihap durumlarında da tomografide herhangi bir bulguya rastanılmazken,sintigrafi beyindeki bozukluğu ortaya çıkarabilir.
Beyin-omurilik sıvışma radyoizotop madde verilerek bu sıvının çeşitli özellikleri incelenebilir;Travma,iltihap, ya da damar hastalıkları sonucunda ortaya çıkan değişimler saptanabilir.
Tiroit bezi Yaklaşık 20 yıldır tiroit bezinin radyoaktif iyot tutma özelliği sayesinde bezin işlevleri incelenmektedir.Bu incelemede hastaya az miktarda iyot 131 verildikten 24-48 saat sonra bezde ortaya çıkan radyoaktivite miktarı ölçülmekte,böylece bezin iyot tutma kapasitesi değerlendirilmektedir.
Bezin iyot tutma kapasitesi hiperti-roidizmde (tiroit bezinin aşırı çalışması) artar,hipotiroidizmde (tiroir salgısı yetersizliği) azalır.
İncelemenin olumsuz yönleri şunlardır;Hastaya küçük dozda da olsa radyoaktif madde verilmektedir; İyot içeren herhangi bir ilaçın alınması inceleme sonuçlarını etkiler;bezin iyot tutması büyük bir guatr ya da böbrek yetmezliği gibi bezin etkinliği ile ilgili olmayan olaylardan etkilenir; inceleme uzun zman alır.Son yıllarda radyoimmünolojik yöntemlerin gelişmesiyle kandaki tiroksin (T4),trriyodotironin (T3) ve tire-otrop hormon (TSH)düzeylerinin doğru olarak ölçülebilmesi,tiroit işlevlerini değerlendirmeye yönelik yaklaşmaları önemli ölçüde değiştirilmiştir.
Günümüzde RIA (radioimmune assay) yöntemiyle T3 ve T4 ölçülmekte,hipotiroidizm düşünülen durumlarda bu ölçümlere TSH ölçümü de eklenmektedir.Ayrıca serbest T3 ve serbest T4 düzeyleri ölçülebilmekte ve kesin tanı konamadığı durumlarda bunlara TRH(ti-rotropin serbestleştirici hormon) uyan testi de eklenmektedir.
Tiroitin iyon tutma kapasitesini incelenmesi bugün bile tiroit işlevlerinin,değerlendirilmesinde kullanılmaktadır.Bu inceleme yalnızca belirli durumlarda yapılmaktadır.Tiroitin yerini biçimini ve boyutlarını değerlendirmek ya da bezin içinde bulunan nodülün tipini incelemek için uygulanması gereken ilk inceleme tiroit sintigrafisidir.Tiroit sintigrafisi tiroit dokusunun dil kökü,göğüs kemiği arkası ya da yumurtalık gibi anormal bir yerde bulunduğunun gösterilmesi;tiroitin ameliyatla çıkarılmasından sonra vücutta kalmış olabilecek tiroit bezi kalıntılarının ortaya çıkarılması;bezin boyutlarının ölçülebilmesi;radyoaktif iyotla tedaviye başlamadan önce bezin içinde etkin olan alanların belirlenmesi ve patolojik nodüllerin ortaya çıklarılmasında kullanırıl.
Sintigrafi sırasında saptanan nodül,radyoaktif maddeyi çevredeki sağlam bez dokusuna göre daha az ,eşit oranda ya da daha fazla tutmasına göre '' Soğuk'',''Ilık'',ya da '' Sıcak'' nodül olarak adlandırılır.Sıcak nodül genellikle Plurnmer-Vinson hastalığında olduğu gibi iyi huylu bir tümör belirtisidir;Buradan salgılanan hormonun,tiroit dokusunu uyaran ve besleyen TSH hormnunun salgılanmasını önlemesi sonucunda nodülün çevresindeki dokunun bir bölümü ya da tümü işlev dışı bırakılmıştır.
Nodülün kendi kendine çalıştığını göstermek amaçıyla TSH uyan testi nve triiyodotİronin ketleme testi yapılır.Sıcak nodül ender olarak kötü huyludur.Soğuk nodül ise kist ya da tümör olabilir.İyot 131 yada teknesyum 99 kullanılan bir sintigrafi ile kist tümöründen ayırt edilemez.Bunun için daha farklı incelemelere başvurmak gerekir.Bölgede uygulanan ultrasonografi ya da bilgisayarlı tomografi ile kist ve tümör rahatça birbirinden ayrılabilir.Kütlenin tümör olduğu saptanırsa incelemelerin derinleştirilmesi gerekir.Galyum,sezyum,ya da talyum ile yapılan sintigrafide yalnızca kötü huylu hücreler bu maddeleri tutar.Bu maddeler yalnızca kanser dokunun tümünü örneğin incelenmesi ise tama yakın güvenilirlikle doğru tanıyı sağlar.
Tiroitin tümüyle çıkarılmasından sonra vücutta kalmış bulunabilecek metastazları ortaya çıkarmak için yüksek dozda radyoaktif iyot kullanılarak tüm vücut taranmalıdır.
|
